Ukuxhobisa uqoqosho olubanzi olusekelwe kwabamnyama
Uyilo lwenguqulo lephepha lamalungelo ezolimo
OKUQULETHWEYO
OKUQULETHWEYO
INTSHAYELELO
UMMANDLA WOKUSEBENZA
IINKCAZELO
IINJONGO
IZALATHISI ZOKUXHOBISA
UBUNINI
UBUNINI BOMHLABA WEZOLIMO
UKUPHATHA ULAWULO
INGQESHO ELINGANAYO
UPHUHLISO LWEZAKHONO
UKUFUMANA OKUKHETHIWEYO
UPHUHLISO LORHWEBO/LOSHISHINO
UKUXHOBISA EZENTLALO EZIZEZABO BONKE (CSI)
IMICIMBI EYONGEZIWEYO ECETYISWE YIKOMITI EQUQUZELAYO
UKUZALISEKISWA
UKONGAMELA, UKUVAVANYA NOKUNIKA INGXELO
IMPEMBELELO ZOMGAQO NEZEENKQUBO
INKCAZELO-MAGAMA
IZINTO ZOMHLABA ZEZOLIMO EZIBHALWE EMAZANTSI EPHEPHA
INTSHAYELELO
Eli xwebhu lazisa iingcebiso eziya kuMphathiswa zekomiti eququzelayo zesikhokelo se-AgriBEE esaqaliswa ngoJulayi wowe-2004. Iingcebiso ezindululweyo zisekelwe kwinkqubo nokufunyanwe kukucebisana kwiingcebiswano ezilandela ukuqaliswa kwesikhokelo se-AgriBEE. Ixwebhu lisebenza njengezikhokelo zoyilo zokuxhobisa kwicandelo. Eli phepha lamalungelo liya kupapashwa njengoMmiselo woKwenza okuLungileyo kwecandelo lezoLimo.
Inkqubo zokucebisana zokuqaliswa kwesikhokhelo se-AgriBEE saphenjelelwa ngamalungu alishumi elinesithandathu ecandelo lonke amiswe ngokobuchule bawo. Ikomiti ibambe iintlanganiso ezisixhenxe evumelana ngendlela yokuqhuba inkqubo yokucebisana, inkqubela-phambili yokongamela, ukucinga ngamagqabantshintshi onke angamashumi amahlanu afunyenweyo, ukuvumelana ngeengcebiso zomgangatho ophezulu nokusebenza ngengxelo yokugqibela eya kuMphathiswa. Ikomiti isebenze ngokwengokwegunya (TOR) elilandelayo:
Ukukhokela, ukuququzelela, nokulawula ingxoxo kwiindlela zebuchule ezingundoqo- ukuquka nokusebenzisa indlela yokusebenzisa ikhadi lamanqaku elilungelelanisiweyo; unxibelelwano loYilo lweCandelo lezoLimo kunye nezinye iziqalo zikarhulumente ezinokusetyenziswa ukuphumeza iinjongo zesiKhokelo se -AgriBEE .
Ukuchonga izikhewu ezinokubakho kuyilo lwesiKhokelo se-AgriBEE nokuqinisekisa ukucebisana okwaneleyo nokunika ingxelo koku.
Ukucinga nokwenza izindululo kwingxelo efanelekileyo, ukongamela nokuvavanya izixokelelwano zePhepha lamaLungelo ezoLimo ezihambisana noMthetho wokuXhobisa uQoqosho obubanzi oluSekelwe kwabaMnyama nokuthathela ingqalelo ukuntsonkotha kweCandelo lezoLimo eMzantsi Afrika.
Ukulungisa iingxelo zexesha eliphakathi zengqalelo yoMphathiswa ngokwenyanga kunye nengxelo yokugqibela kumsebenzi wayo nakokufunyenweyo ekupheleni kwexesha lomsebenzi. Ingxelo yokugqibela iya kwaziswa kwiNtlanganiso yeCandelo.
Inkqubo yokucebisana ijolise kulimo olucwangcisiweyo ( lokuqala nolwesibini) nakumashishini anxulumeneyo. Ukwabelana ngezimvo neengcinga kwabantu abahlukeneyo abafana nabasebenzi, ulutsha, abafazi namaqela akhubazekileyo kwabanjwa kumdla omnye wezolimo. Iphondo liqalisole laza labamba ukucebisana kwabantu abaninzi abangaphandle kwezolimo olucwangcisiweyo.
UMMANDLA WOKUSEBENZA
I-AgriBEE isebenza kumxokelelwano wexabiso wonkewecandelo lezoLimo emzantsi afrika ukuquka imisebenzi yoqoqosho enxulumene nolungiselelo longeniso lwezolimo, iinkonzo, ulimo ukulungiswa, ulwabiwo, ulungiselelo nemisebenzi emanyeneyo eyongeza ixabiso kwiimveliso zezolimo.
Ukungenana phakathi kwamaPhepha amaLungelo namaPhepha amaLungelo eCandelo kusetyenzwa ngako ngokwemiMiselo yokwenza okuLungileyo.
Okwezizwe ezininzi neminye imicimbi enxulumeneyo okanye efanelekileyo kusetyenzwa ngayo ngokwemiMiselo yoKwenza okuLungileyo yakutsha-nje ( eza kupapashwa).
IINKCAZELO
Ngenjongo yokucacisa nokuphepha ukuntsonkotha la magama alandelayo asebenza kwesi siKhokelo:
UMthetho nguMthetho wama-53 wowe-2003 wokuXhobisa uQoqosho obubanzi oluSekelwe kwabaMnyama.
Ezolimo kubhekiswa kuyo yonke imisebenzi yoqoqosho enxulumene nemveliso kunye nokulungiswa kwezolimo kwiingeniso zefama ezilungisiweyo, kulimo, kukongezwa kwexabiso kude kuye kumxhasi.
I-AgriBEE liphepha lamalungelo enguquko yecandelo njengoko ichaziwe kuMthetho wama-53 wowe-2003 wokuXhobisa uQoqosho obubanzi oluSekelwe kwabaMnyama.
URhwebo-limo kubhekiswa kwintlanganisela yoRhwebo loLimo olumisiweyo noRhwebo loshishino-limo olumisiweyo.
UkuXhobisa uQoqosho oluBanzi oluSekelwe kwabaMnyama (njengoko luchazwe emthethweni) kuthetha bonke abantu abamnyama, ukuquka abafazi, abasebenzi, ulutsha, abantu abakhubazekileyo kunye nabantu abahlala kwiindawo zasemaphandleni ngokwahlukeneyo kodwa ngeendlela zoqoqosho-ntlalo ezihlangeneyo eziquka kodwa zinganyinwanga-
a ukwanda kwenani labamnyama abalawulayo, abanobunini nokulawula amashishini nezinto zeemveliso;
b ukuququzelelwa kobunini nolawulo lwamashishini nezinto zeemveliso luluntu, ngabasebenzi, lumanyano lwamashishini kunye namanye amashishini ayingqokelela;
c ubutyebi babantu nokuphuhliswa kwezakhono;
d ukuphumeza umelo olulinganayo kuzo zonke iindidi zemisebenzi nemigangatho yabasebenzi xa bebonke;
e ukufumana okukhethekileyo kunye f nokuxhobisa kumashishini alawulwa kwaye angawabantu abamnyama;
I-CASP ithetha iNkqubo yokuXhasa ezoLimo ngokuBanzi.
Urhwebo luthetha umntu/abantu abenza ishishini, urhwebo okanye ubuchule kwiRiphabliki yoMzantsi Afrika. Ngaphandle kokuba imeko ibonisa uRhwebo ngaphandle kokunyinwa, uRhwebo plukhethiweyo kunye noRhwebo olumanyeneyo.
URhwebo loLimo olumisiweyo luthetha abanye nabanye, amaqela, umanyano lwamashishini okanye iinkampani ezibandakanyeka kwimveliso yezolimo yokuqala kwaye kubalasele ulawulo lwabamhlophe, ubunini nolawulo lwesakhiwo.
URhwebo loshishino-limo olumisiweyo abanye nabanye, amaqela, umanyano lwamashishini okanye iinkampani ezibandakanyeka ckwimisebenzi yezolimo yesibini nenxulumeneyo kwaye kubalasele kubalasele ulawulo lwabamhlophe, ubunini nolawulo lwesakhiwo.
Ukufumana okukhethiweyo kubhekiselele kukhetho olusetyenziswa kukwabiwa kwezivumelwano, ukunikwa imiqokozo yeentengiselwano zorhwebo okanye ukufumana izinto neenkonzo ezijolise ukuquka nokuvumelana nabantu ababevinjwe amathuba ngaphambili
Ukufumana kubhekisele kuzo zonke iinkcitho zokufunyanwa kwempahla kunye/okanye iinkonzo ukuquka inkunzi yenkcitho kodwa ngaphandle kwenkcitho engenangqiqo . ( Jonga inkcazelo)
Inkcitho engenangqiqo ibhekiselele apho inkampani ingenanketho yokumisela apho imveliso okanye inkonzo ingafunyanwa khona, umzekelo apho kukho urhwebo lwendalo ( amanzi nombane), apho iintshukumo zoshishino zinesiphumo sorhwebo olungagqibelelanga ( iinkozo), iimpahla ezingeniswa elizweni okanye apho umxhobisi enyakathiswa ngokuphathelele kumgaqo wehlabathi ngezizathu zobuchule (kodwa ingezozizathu zorhwebo) okanye , iintlawulo zonke zeenkonzo ezenziwe ngamanye amalungu eqela.
ICandelo: Uluntu lwezolimo komxokelelwano wexabiso lilonke loshishino lwezolimo nolukaRhulumente.
SOE: Urhwebo lobunini ngurhulumente kuthetha Izinto oLuntu zeSizwe ezichazwa-
a njengorhwebo loshishino lukarhulumente wesizwe ; okanye b njengebhodi, ikomishini, inkampani, ibumba, imali okanye ezinye izinto ngaphandle korhwebo loshishino lukarhulumente wesizwe 
i ezimiswe ngokomthetho wesizwe;
ii zihlawulelwa ngokupheleleyo okanye kakhulu ngemali yeNgeniso yeSizwe okanye ngendlela yerhafu, yokurhafisa okanye ngemali ebekwe ngokuphathelele kumthetho wesizwe; kwaye iii ezimelwa ePalamente;
Ulutsha abantu abaphakathi kweminyaka eli-14 -35 njengoko kuchaziwe kuMthetho weKomishini woLutsha weSizwe 19 wowe-1996.
Iinkcazelo kumthetho weBBBEE (53 wama- 2003) kunye nemiMiselo yoKwenza okuLungileyo njengoko ipapashiwe liSebe loRhwebo namaShishini ziya kuvunywa kwiimeko apho ingcaciso ngokuphathelele kwiinkcazelo zifunwa. Bhekiselela kwiSahluko 8 KWIINCAZELO ZAMAGAMA.
IINJONGO
Iinjongo zoMthetho wama-53 wowe-2003 wokuXhobisa uQoqosho oluBanzi oluSekelwe kwabaMnyama kukuququzelela ukuxhobisa uqoqosho olubanzi olusekelwe kwabamnyama ngoku-
Phucula inguquko yoqoqosho ukuze yenze ukuthatha inxaxheba okunentsingiselo kwabantu abamnyama kuqoqosho;
Ukuphumelela inguquko enkulu kokwakhiwa kobubuhlanga kwizakhiwo zobunini nezolawulo kunye nemisebenzi enezakhono zorhwebo olutsha;
Ukwandisa ubukhulu apho uluntu, abasebenzi, umanyano lwamashishini kunye nolunye urhwebo oluhlangeneyo lunobunini nolawulo kunye nokwandisa ufikelelo lwabo kwimisebenzi yoqoqosho, kumaziko akhoyo nakuqeqesho lwezakhono;
Ukwandisa ubukhulu apho abafazi abamnyama baobunini kwaye balawula amashishini akhoyo namatsha kwaye ukwandisa ufikelelo lwabo kwimisebenzi yoqoqosho, kwimaziko akhoyo nakuqeqesho lwezakhono;
Ukuphucula iinkqubo zokuxhobisa eziya kukhokelela kukuthabatha inxaxheba enentsingiselo nebanzi esekelweyo kuqoqosho ngabantu abamnyama ukuze kuphunyezwe ukukhula okugciniweyo nempumelelo jikelele;
Ukuxhobisa uluntu lwasemaphandleni nolwasekhaya ngokwenza ukufikelelo kwimisebenzi yoqoqosho, kumhlaba, kumaziko akhoyo nakwizakhono; kunye
Nokuphucula ukufikelela kunokukhuphela imali ukuxhotyiswa koqoqosho lwabamnyama.
Iinjongo ze-AgriBEE kukuququzelela ukuxhobisa uqoqosho olubanzi olusekelwe kwabamnyama ngokuzalisekisa iziqalo ukuquka abaMnyama boMzantsi Afrika kwimigangatho yonke yomsebenzi wezolimo kunye norhwebo ecaleni komxokelelwano wexabiso lezolimo xa lulonke ngo:
Phucula ufikelelo olulinganayo kunye nokuthatha inxaxheba kwabantu abaMnyama kumxokelelwano wexabiso lezolimo xa lulonke;
Ukuphelisa ubuhlanga bomhlaba nobunini borhwebo, ulawulo imisebenzi enezakhono nolawulo lorhwebo lwezolimo olutsha nolukhoyo
Ukukhulula izakhono zorhwebo ezikupheleleyo namandla abantu abaMnyama kwicandelo;
Ukuququzelela iinguquko zesakhiwo kwizixokelelwano zokuxhasa zezolimo neziqalo zophuhliso ukunceda abaMnyama boMzantsi Afrika kubunini, kukumiswa nakukuthatha inxaxheba ekulawuleni urhwebo/amashishini ezolimo;
Ukuphakamisa ezentlalo nokubuyisela isidima sabantu abaMnyama boMzantsi Afrika kwicandelo;
Ukwandisa ubukhulu apho uluntu, abasebenzi, umanyano lwamashishini kunye nolunye urhwebo oluhlangeneyo lunobunini nolawulo kunye nokwandisa ufikelelo lwabo kwimisebenzi yoqoqosho, kumaziko akhoyo nakuqeqesho lwezakhono;
Ukwandisa ubukhulu apho abafazi abaMnyama , abantu abakhubazekileyo nolutsha banobunini kwaye balawula amashishini akhoyo namatsha kwaye ukwandisa ufikelelo lwabo kwimisebenzi yoqoqosho, kwimaziko akhoyo nakuqeqesho lwezakhono;
Ukuxhobisa uluntu lwasemaphandleni nolwasekhaya ukuba lufikelele kwimisebenzi yoqoqosho lwezolimo, kumhlaba, kumaziko akhoyo ezolimo, kubunini nakwizakhono.
IZALATHISI ZOKUXHOBISA
Ezi zalathisi zisebenza kuwo onke amashishini/kurhwebo kwicandelo lezolimo ngaphandle kweSMME eya kubenza phantsi kolawulo olwahlukeneyo njengoko luninikwe ngumMiselo wokwenza okuLungileyo weSMME.
Izalathisi zokuxhobisa zakhiwe ngokwamalungu angundoqo asixhenxe okuXhobisa uqoqoqsho oluBanzi olusekelwe kwabaMnyama njengoko lumisiwe kwimiMiselo yokwenza okuLungileyo:
Ubunini
Uphatha ulawulo
Ukulingana kwengqesho
Ukuphuhliswa kwezakhono
Ukufumana okukhethiweyo
Ukuphuhliswa korhwebo
UBUNINI
Ubunini Jikelele
Ngokuhambisana noYilo lobuChule lezoLimo loMzantsi Afrika In imbono yeli lungu kukwandisa ukufikelela okulinganayo nokuthatha inxaxheba kumathuba ezolimo kumxokelelwano wexabiso uwonke; nokuphelisa ubuhlanga bomhlaba nobunini borhwebo kunye nokukhulula amandla akhoyo orhwebo apheleleyo kwicandelo.
Ngokwembali, ukutolikwa kobunini kwezolimo bebuqondwa ngokuxhomekeke kubunini bomhlaba. Esi sikhokelo se-AgriBEE senza umahluko phakathi kobunini bomhlaba nobunini borhwebo.
I-AgriBEE ibalulekile/sisiseko kukukhula kwexesha elide nakukhuphiswano lwecandelo lezolimo. Imisebenzi ye-AgriBEE neenkqubo kufuneka ekugqibeleni zikhokele ekudaleni urhwebo olunokwenzeka nolunokugcinakala kwicandelo lezolimo.
Ababandakanyekayo/ abantu kwicandelo baya kusebenzela ukuphuhlisa nokuzalisekisa ukwahlukana kwemifuziselo yobunini borhwebo ukuxhasa i- AgriBEE.
Onke amacandelo wababandakanyekayo kufuneka ezame ukunika imali eyaneleyo ukuze kuqinisekswe ukumiswa korhwebo olunokwenzeka nolunokugcinwa.
Ushishino-limo lizimisele: -
Ukuqhubela phambili ukuthatha inxaxheba yabaMnyama kurhwebo olutsha nolukhoyo ngomdla olinganayo. Oku kuquka ukwabelana ngokulinganayo uyilo kunye nezinye iindlela zamalinge ahlangeneyo nabasebenzi basefama kunye nabanye abarhwebi abaMnyama.
Imali eyongezelelweyo namanqaku okuthengisa (ubunini, intengiso yeempahla, ixabiso elilinganayo lentsalela namalungelo okuvota) ziya kusetyenziselwa ukuqhubela phambili ubunini babaMnyama kwicandelo lezolimo.
Ukuthengisa iimpahla zoshishino-limo kubarhwebi abaMnyama kwiintengiselwano ezichaziweyo. Intengiselwanoechazayo ekugqibeleni iya kuba nesiphumo ekudaleni ushishino olugciniweyo kunye/okanye amathuba oshishini lwabarhwebi abaMnyama nasekugqithiseni izakhono ezithile kunye/okanye ubuchule bokuvelisa kubarhwebi abaMnyama.
Urhulumente uthembisa:-
Ukuzalisekisa yonke imithetho namanye amanyathelo akhoyo kuye ukuququzelela ubunini.
UBUNINI BOMHLABA WEZOLIMO
Kubalulekile ukusebenza ngokufanelekiyo ngokulungiswa komhlaba ukuqinisekisa uzinzo lwasemaphandleni kunye nengqiniseko yorhwebo. Inkqubo yokuxhobisa uqoqosho kwezolimo zaseMzantsi Afrika iqala ngokufikelela okuphuculweyo kumhlaba nokugunyazisa amalungelo engqesho akhuselekileyo kubantu nakwiindawo apho ezi zinto zingekhoyo.
Into ekujoliswe kuyo emiswe ngurhulumente kuKulungiswa/kuHlaziywa koMhlaba ngama- 30% zomhlaba wezolimo wezorhwebo ( oko kukuthi ngaphambili ' umhlaba wasefama worhwebo labaMhlophe') ngowama- 2014, kwaye oku yinto ekujoliswe kuyo yiRDP emiselweyo kwaye evunywe ngabo bonke ababandakanyekayo ukususela kowe-1994.
Ukusetyenziwa kwezolimo okugciniweyo nokunemveliso komhlaba wezolimo kufuneka kuqinisekiswe ngokwemigaqo yezolimo efanelekileyo kunye neMithetho. Izifundo kufuneka zenziwe ukunika isiseko senzululwazi esizimeleyo kuphuhliso lomhlaba (bhekiselela kwakho kuMthetho woLawulo loButyebi obuGciniweyo).
Ukuthengisela abarhwebi abaMnyama umhlaba wezolimo kwiintengiselwano ezisekelwe kurhwebo kwisiseko sokuzithandela (Ubunini).
Ukongeza kukuthengiswa komhlaba wezolimo ishishini elimisiweyo lizimisele ukuukuqeshisa umhlaba wezolimo kwiintengiselwano ezichaziweyo. Intengiselwano echaziweyo ekugqibeleni iya kuba nesiphumo ekudaleni ushishino olugciniweyo kunye/okanye amathuba oshishini lwabarhwebi abaMnyama nasekugqithiseni izakhono ezithile kunye/okanye ubuchule bokuvelisa kubarhwebi abaMnyama ( Uphuhliso lorhwebo).
Ukongeza kukuthengiswa nasekuqeshiseni ngomhlaba wezolimo ushishini olumisiweyo luzimisele ukunika abasebenzi basefama umhlaba wezolimo okhoyo (Ukuxhobisa ezentlalo kubo bonke).
Urhulumente uthembisa: -
Ukunikezela ngeenkqubo ezikhoyo ukwandisa ufikelelo nokuzuza umhlaba wezolimo ngabaMnyama boMzantsi Afrika;
Ukufumana ngokukhutheleyo umhlaba wezolimo ofanelekileyo oza kurhwebo kulwabiwo lomhlaba kwakhona;
Ukusebenzisa umhlaba wezolimo obuyiselwe kurhulumente ngokuthinjwa kwamafama anamatyala kulwabiwo kwakho ngamalungiselelo okuqeshisa kwexesha elide (umzekelo iminyaka engama-99 okuqeshisa) phakathi koku;
Ukuphucula ulawulo olugciniweyo nokusetyenziswa kobutyebi bendalo.
UKUPHATHA ULAWULO
Ushishino-limo luthembisa: -
Ukuphucula ukuthatha inxaxheba kwabantu abamnyama kwizikhundla zebhodi;
Ukuphucula ukuthatha inxaxheba kwabamnyama kulawulo lokuphatha;
Ukuphucula ukuthatha inxaxheba kwabafazi abamnyama kwizikhundla zebhodi nezolawulo lokuphatha.
Ukuphucula ukuthatha inxaxheba kwabantu abamnyama njengamalungu eBhodi engelosebe lambuso elizimeleyo ukulungela amagqaku emali eyongezelelweyo.
INGQESHO ELINGANAYO
Izijoliso zengqesho elinganayo nezophuhliso lwezakhono kufuneka ziphunyelelwe kumda wemithetho yeNgqesho eLinganayo neyoPhuhliso lweZakhono.
Ukuqesha ngokukhutheleyo abantu abamnyama kwizikhundla zokuphatha eziphezulu, eziphakathi nezisezantsi;
Ukuqesha ngokukhutheleyo abafazi abamnyama kwizikhundla zokuphatha eziphezulu, eziphakathi nezisezantsi;
Ukuqesha ngokukhutheleyo abantu abakhubazekileyo abanezakhono ezifanelekileyo nolutsha ukulungela amanqaku emali eyongeziweyo.
UPHUHLISO LWEZAKHONO
Iinguquko ezikhawulezileyo kwimeko-bume yehlabathi zifuna ukuba ubutyebi obuthe kratya bushukunyiswe ngokwandisa umgalelo wenkunzi yabantu ekhoyo ngokuzalisa imali kubantu, kwingqesho elinganayo, kuphuhliso lwezakhono nenguquko kumaziko. Ukwenzeka korhwebo kwezolimo kufuna ukuchuma okugciniweyo kunye nemigangatho ephezulu yorhwebo, ukuzibophelela kwexesha elide, ubutyebi nezakhono. Phantsi kweli candelo kuya kujoliswa kumaqela anyuliweyo afana nolutsha, abafazi nabantu abakhubazekileyo.
Urhulumente uthembisa:-
Ukunika imfundo yokuqala nokuqeqesha. Oku kuquka ukuqeqeshwa kokufunda nokubhala. Urhulumente kunye namalungu alwulayo amaziko emfundo kunye nezinye izakhiwo ezifanayo kufuneka ziqinisekise ukuba ubulunga karhulumente buya nikwa ngawo onke amaziko omgangatho wokuqala, wesibini nowesithathu.
Uqeqesho lwezolimo kwizikolo neekholeji zezolimo kufuneka zijolise kwiimfuno zezinto zokuxhobisa uqoqosho lwabamnyama kwezolimo. Isixokelelwano soqeqesho lwezolimo esisesikweni nesigqaliseleyo esiya kuxhobisa amafama angomso kukwenza kolimo kufuneka afumane inyameko eyodwa;
Ukuphucula ezolimo njengenkqubela-phambili yobomi kwaye ngowama-2005 kuya kuhlolwa imfuno efanelekileyo yobutyebi babantu kwicandelo lezolimo.
Ukukhokela nokulungelelanisa inkqubo ekujoliswe kuyo kwintsebenziswano namagosa emfundo, imibutho yamafama kunye necandelo labucala lezolimo ukuhlola ikharityhulamu ekhoyo yemfundo neyoqeqesho ukuze kwandiswe izakhono zobugcisa, zorhwebo nezokulawula kubangeni abaMnyama kwicandelo ngowama- 2006;
Ukuqinisekisa ukuquka inani elikhulu labantu abamnyama kwicandelo njengombindi woomahlulelane abanobuchule kwiimbono zorhwebo zamazwe angaphesheya zikarhulumente, uncedo lobugcisa, utyelelo lokufunda namathuba oqeqesho.
Ubuchule bomsebenzi kufuneka buphuculwe kwaye bukhuthazwe ngeenkqubo zika-ABET.
Ukumisa icandelo- ingqesho yobuchule yabasebatsha ebanzi kunye nenkqubo yokucebisa ejolise kwabangaphangeliyo abaMnyama kunye nabanezidanga abangaqashwanga ngokwaneleyo kuzo zonke izifundo ukuqalela ngowama- 2005. Iinkqubo zokucebisa ziya kuqinisekiswa yiSETA efanelekileyo okanye elinye igunya elivumelekileyo.
Ukuzinzisa iinkqubo zoqeqesho zabasebenzi basezifama nabezorhwebo kwizakhono ezifanelekileyo zobugcisa nezolawulo.
Ukuchonga izikhewu kwiimfuno zoqeqesho lwabasebenzi ukuze kuhlanganiswe nokufundisa okufezekisiweyo namaziko emfundo ukuvumela abasebenzi babo ukuba bafumane izakhono noqeqesho lweenkonzo,
Ubutyebi bokunikezela ukunika ingqeqesho yomfuniselo, ukufunda namaziko akhoyo okuqeqesha abarhwebi oshishino-limo abanempumelelo, oomanejala beefama kunye nabasebenzi basefama,
Ukuxhasa ababuyiselwe umhlaba kunye nabarhwebi abaMnyama ukudala ushishino olugciniweyo ngokugqithisa izakhono ezizodwa kwiinkqubo zokucebisa ezichaziweyo.
UKUFUMANA OKUKHETHIWEYO
Ushishino-limo luthembisa:-
Ukuchonga ngokukhutheleyo nokuzalisekisa ubuchule bokufumana ekujoliswe kuko nemigaqo ukuqonda iinjongo ze-AgriBEE;
Ukunika ngonyaka ingxelo kuzo iinkcitho zokufumana zeBBBEE;
Ukunika ngokuqhubela phambili abantu abaMnyama neewonga lomxhobisi okhethiweyo weSMME ukuquka nokubonelela iinkonzo nempahla;
Urhulumente uthembisa: -
Ukulungelelanisa ukwenza kokufumana kunye ne-AgriBEE xa kufunyanwa iimpahla neenkonzo kwicandelo lezolimo;
Ukunika abantu abaMnyama newonga lomxhobisi okhethiweyo weSMME ukuquka iinkonzo neempahla;
Ukuchonga izinto ezibalulekileyo nokujolisa kubarhwebi abaMnyama neenkampani ukubanika iithenda nekhontraki ngecandelo labantu.
Urhulumente usebenzisa yonke imithetho kunye namanye amanyathelo akhoyo kuye ukuphembelela ukuphunyezwa kweenjongo zeBBBEE.
UPHUHLISO LORHWEBO/LOSHISHINO
Iinkonzo zenkxaso ezifana nokufikelela kwimali, kumaziko akhoyo, kulwazi ziintsika ezingundoqo zeziqalo zokuxhobisa ezigciniweyo.
Ushishino-limo lizimisele:-
Ukomeleza nokukhawulezisa uphuhliso lobuchule bokusebenza nobemali borhwebo labamnyama;
Ukunika iingcebiso, ufikelelo kwingeniso, kwityala, kumaziko akhoyo, kurhwebo, kubuchwepheshe neenkonzo zolwandiso;;
Ukuvelisa iminikelo emininzi eyongezelekayo kuphuhliso lorhwebo, okuvakaliswa njengepesenti ye-avareji yengeniso phambi kwerhafu, nenzala njengenqobo yokulinganisa yomlinganiselo;
Ukuqeshisa umhlaba wezolimo kubarhwebi abamnyama ngeentengiselo ezichaziweyo.
Urhulumente uthembisa:-
Ukuqinisekisa ukudala ummandla onakho ukuxhasa ezolimo;
Ukuqhubekeka nokuzalisekisa iNkqubo yokuXhasa ezoLimo eBanzi [nezinye iinkqubo zikarhulumente];
Ukuzalisekisa i-MAFISA namanye amancedo emali karhulumente ukuqhubela phambili uphuhliso lorhwebo;
UKUXHOBISA EZENTLALO EZIZEZABO BONKE (CSI)
Ushishino/rhwebo lolimo olumisiweyo luthembisa:-
Ukunikezela ngokuphuhlisa ezentlalo neziqalo ezithile zoshishino, umzekelo, kodwa kuphela:
Izindlu ezikumgangatho olungileyo ukuquka nokufikelela kumanzi acocekileyo, ezococeko nombane.
Iindawo zolonwabo kunye neendleko kule meko.
Ezempilo neenkonzo ezinxulumeneyo.
Ukufezekisa iimfuno zothutho zabasebenzi kunye nabaxhomekeke kubo njengezothutho ukuya ekliniki nasezibhedlele, ukuthutha iimveliso zabasebenzi ukuya emarikeni, njalo njalo.
Ukuzalisekisa uyilo lokungcwaba nelokunika umhlala-phantsi.
Ukuxhobisa nokuxhasa izikolo zasefama.
Ukuzibandakanya kwiminikelo yabo bonke kuphuhliso lwentlalo neziqalo ezithile zoshishino.
Ukwenza umhlaba wezolimo ubekho kubasebenzi basezifama.
Urhwebo loshishino-limo elimisiweyo luthembisa:-
Ukunikezela ngokuphuhlisa ezentlalo neziqalo ezithile zoshishino, umzekelo, kodwa kuphela:
Amancedo emfundo oluntu; iinkqubo zemfundo ezijolise ekuphuculeni ushishino lwezolimo kwimali enikelwa imfundo nemali efunyanwa ngokufundayo ukukhuthaza abafundi ukuba bafunde iinzululwazi ngezolimo.
Iinkqubo zoqeqesho zoluntu ezijolise ekuphuhliseni izakhono kwabangaphangeliyo naku-ABET.
Iinkqubo zokuphuhlisa ulutsha namanye amaqela anyuliweyo.
Iinkqubo kumaphulo olondolozo , iinkqubo zokucoca zoluntu nezokulondoloza ummandla wendalo.
Iinkqubo zokudala amathuba emisebenzi kwezolimo nekwicandelo elinxulumene nezolimo elingaphandle koshishino.
Iinkqubo zophuhliso zokuphuhlisa isiphiwo esitsha kubugcisa nenkcubeko.
Iikliniki zoluntu neenkqubo zempilo zoluntu.
Iinkqubo zokuphuhlisa ezemidlalo.
IMICIMBI EYONGEZIWEYO ECETYISWE YIKOMITI EQUQUZELAYO
UKUZALISEKISWA
Xa kuvunyelwene kwizikhokelo ze-AgriBEE nekhadi lamanqaku ecandelo lithathiwe ixesha lolungiselelo liya kufuneka ukuququzelela ukuzalisekiswa kuyo yonke imigangatho imigangatho yephondo, kumacandelwana nemigangatho yasekhaya nokugqibezela iinkcukacha zeemfuno ngabadlali bonke.
Ukuzalisekiswa kufuneka luphele kwiminyaka emibini nowama-2007 njengonyaka wokuqala wokuthobela xa zonke izalathisi ziya kulinganiswa ngokupheleleyo. Unyaka wama-2007 ucetyiswa kuba wenzeka ngexesha elinye nonyaka wobalo wezolimo. Uya kuvumela amanyathelo angekafakwa kwaye ahlanganiswe kulwazi lwesizwe. Ngoko unyaka wama-2005 kufuneka uthathwe njengonyaka womlinganiselo obonisa apho icandelo likhona ngokuphathelele kwikhadi lamanqaku.
Ixesha leminyaka elishumi lekhadi lamanqaku le-AgriBEE ngoko lisuka kowama-2007 ukuya kuma-2017. Iminyaka emibini ephakathi kwangoku nowama- 2007 kufuneka ithathwe njengexesha lokwenza inguqulelo.
ISebe ligunyazise uyilo lokuzalisekiswa olubanzi oluya kuhlanganisa ubuchule bonxibelelwano obubanzi obugqalisele kwiindawo zasemaphandleni.
UKONGAMELA, UKUVAVANYA NOKUNIKA INGXELO
Kuxwebhu lesikhokelo ukonganyelwa kweBEE ebanzi esekelweyo nemimiselo yokwenza okulungileyo kumiselwa kuMthetho wama-2003 wokuXhobisa uQoqosho oluBanzi oluSekelwe kwabaMnyama. IKomiti eQuquzelayo icebise ukuba:
Iziko ngalinye kwicandelo lithembisa ukubhengeza ngokupheleleyo nokunika ingxelo Ingengxelo yalo yonyakan, inkqubela-phambili ekuphumezeni izibophelelo. Ingxelo yonyaka yokuqala enjalo iyakuba yeyonyaka-mali yowama-2005.
Iindawo ezizodwa zengxelo ziya kuquka onke amalungu asixhenxe ekhadi lamanqaku.
Amaziko okongamela nawokuvavanya aya kuzinziselwa ukugqalisela kwimilinganiselo , kukufana kwemilinganiselo kunye namaxesha amisiweyo afanelekileyo. Apho kungekho lwazi lusisiseko oluthembekileyo izalathisi zemilinganiselo kufuneka kuvunyelwane ngazo. Kufuneka kumiswe inkqubo enxulumanisa imilinganiselo ye-AgriBEE kumaxesha obalo ukuze kuthathwe imilinganiselo efunekayo kumanani esizwe. IBhunga kunye necandelo le-AgiBEE le- DoA ziya kwenza ulongamelo.
Imithetho-siseko ebalulekileyo -
IBhunga liya kumiswa njengelungu elizimleleyo ngegunya lokongamela ukuzalisekiswa kwephepha lamalungelo.
IBhunga liya kulungisa imibandela yomthetho-siseko ingakumbi ukwenza uhlolo nokuthatha izigqibo; kunye ukuba kukho zinto zenguquko kwiimeko okanye kwimeko bume apho iphepha lamalungelo kufuneka lizalisekisiwe, liya kucinga okokuba izinto ekujoliswe kuzo nobuchule bokuzalisekiswa ziseyimfuneko kwaye ukuba akunjalo zingaguquguqulwa njani.
Kuya kubakho ukulingana phakathi kwabameli bemibutho yoshishino kunye mabanye bonke kwiBhunga. IBhunga kufuneka libonakalise ngobulungisa imidla yabameli bonke bemibutho.
Izigqibo zeBhunga ziya kuthathwa ngemvumelwano. Ukuba kumcimbi othile iBhunga alikwazi kufika kwimvumelwano kuya kubakho indlela yokusombulula impikiswano kwiBhunga ngendlela yokuvumelana okanye ngokubhekisa kumlamli.
Izinto ekujoliswe kuzo kufuneka zihlolwe qho kwiminyaka emithathu kwaye amanyathelo okulungisa asetyenziswe kunyaka wobalo olandelayo. Uhlolo namanyathelo okulungisa kufuneka zizingile kwixesha leminyaka emi-3, 2010, 2013, 2016 zinxulunyaniswe namaxesha obalo kwixesha le- AgriBEE leminyaka eli-10.
Uvavanyo olubanzi kufuneka kufuneka lwenziwe mva kwiminyaka emihlanu ngowama-2012 ize olunye lwenziwe kunyaka wowama-2017.
IIMPEMBELELO ZOMGAQO NEZEENKQUBO
Kusekelwe kwiintshukumo/kumandla oqoqosho amabini kwicandelo inkqubo ehlangeneyo kufuneka ibe mbaxa ngamaqela empahla yorhwebo/ ngamashishini kunye namaphondo neNGOs/CBOs.
Uyilo lwempahla yorhwebo/ ushishino noyilo lozalisekiso oluhlangeneyo aqalisiwe kwaye avavanyiwe. Inkqubela-phambili icotha kakhulu ngenxa yeentshukumo ezimbaxa kwaye ezizodwa kwiqela ngalinye. Inkqubo kufuneka yamkelwe ukomeleza inkqubo esele iqalisiwe.
INKCAZELO-MAGAMA
yenziwe 'kuyilo lwemiMiselo yokwenza okuLungileyo'
Umlinganiselo wokuxabisa owamkelekileyo" kuthetha ukuxabisa impahla, inzala yoQoqoqsho, uRhwebo okanye nasiphi isixhobo okanye into efanelekileyo yomlinganiselo phantsi kwale Nkcazelo ithathwe ngeemethodi zokuxabisa eziqhelekileyo ezimele ukwenza korhwebo okusemgangathweni kwemeko yesimo kunye neqanaba lokuvelisa impahla, inzala yezabelo okanye uRhwebo oluxatyiswayo;
uMthetho" uthetha uMthetho wama-53 wowama-2003 wokuXhobisa uQoqosho oluBanzi oluSekelwe kwabaMnyama;
Umthetho womNtu Omdala" uthetha uMthetho womNtu Omdala wama-81 wowe-1967 njengoko ulungisiwe;
Urhwebo olumanyeneyo" kuthetha naluphi uRhwebo/shishini ngaphandle koRhwebo olulinganisiweyo apho uRhwebo olulinganisiweyo ligqibe ngeNtengiselwano eChaziweyo;
Iwonga leBEE " kuthetha izikhundla zokuthobela;
abantu abadala abamnyama" kuthetha abantu abamnyama abdala njengoko kuchaziwe kuMthetho wabaNtu abadala;
amaqela anyuliweyo amnyama" kuthetha abasebenzi abamnyama, abantu abamnyama abangaphangeliyo, ulutsha olumnyama, abantu abadala abamnyama, abantu abamnyama abakhubazekileyo kunye nabantu abamnyama abahlala kwiindawo zasemaphandleni;
abantu abamnyama abakhubazekileyo" kuthetha abantu abamnyama abakwanelisa yonke imilinganiselo yenkcazelo 'zabantu' abakhubazekileyo abachazwe kumhlathi 5.1 'wommiselo wokwenza okulungileyo kwingqesho yabantu abakhubazekileyo (njengoko ilungisiwe okanye isetyenziswa ukusuka kwixesha ukuya kwixesha) okhutshwe ngokuphathelele kwigatya 54 (a) loMthetho wokuLingana weNgqesho;
abangeni abatsha abamnyama" kuthetha abaThathi-nxaxheba abamnyama (ukuquka ngaphandle kokunyina, abaThathi-nxaxheba abamnyama kuYilo loBunini obubanzi obuSekelweyo) abanesambuku esigqithileyo kwi-5% yamaLungelo okuVota apheleleyo kunye neNzala yoQoqosho kuRhwebo oluLinganisiweyo olugqiba iintengiselwano ezifanayo kulo naluphi urhwebo elikwisambuku esinexabiso elongezelekayo elisi-R20,000,000.00 elilinganiswa ngokoMlinganiselo weXabiso elamkelekileyo;
abantu abamnyama" njengoko kusetyenziswa kule Nkcazelo, inentsingiselo efanayo njengoko kuchaziwe kuMthetho, ngaphandle kokuba inyinwe kubantu bendalo abangabemi beRiphabliki yoMzantsi Afrika ngokokuzalwa okanye ngokomnombo kunye nabemi abafumene ubumi ngokunikwa amalungelo obumi phambi kumhla wokuqala kumGaqo-siSeko wexesha eliphakathi;
abantu abamnyama abangaphangeliyo" kuthetha abantu abamnyama abangaphangeliyo , abangayiyo okanye abangafunwa ngumthetho ukuba baye kumaziko emfundo kwaye abangalindelanga kwamkelwa kwiziko lemfundo;
abafazi abamnyama" kuthetha abantu abamnyama abangabafazi;
abasebenzi abamnyama" kuthetha abantu abamnyama abangabasebenzi njengoko kuchaziwe kuMthetho woluLingana weNgqesho;
ulutsha olumnyama" luthetha abantu abamnyama abakwalulutsha njengoko kuchaziwe kuMthetho weKhomishini yoLutsha weSizwe ;
Uyilo loBunini obubanzi obuSekelweyo" kuthetha umntu ongumqondisi-mthetho, itrasti okanye umbutho wabantu womthetho ongabhalwangaabanembono yokuququzelela ukuthatha inxaxheba kwabemi ababodwa kwiinzuzo ezivela kubunini bolungiselelo okanye kwingeniso yeNzala yamashishini angenanzala imiselweyo kumashishini/kwishishini.
Ngokuphathelele kule nkcazelo kunikwe ezi nkazelo zongeziweyo zoLungiselelo lobunini zilandelayo:
a "UYilo lokwabiwa" kuthetha uYilo loBunini obubanzi obuSekelweyo apho isiseko esibanzi sabantu bendalo njengoluntu okanye iqela elibanzi elisekelweyo labantu bendalo ukuquka abafazi abamnyama namqela amnyama anyuliweyo ngaphandle kokunyinwa ekujoliswe ukuba bafumane kulwabiwo kuYilo oluhlawulwe kwinzala yoqoqoqsho efunyenwe ngoyilo okanye ngeengeniso zoyilo; kunye b "UYilo lweNzuzo" kuthetha uYilo loBunini obuBanzi obuSekelweyo apho isiseko esibanzi sabantu bendalo abangaphezulu kuma-50 njengoluntu okanye iqela elibanzi elisekelweyo lwabantu bendalo ukuquka abafazi abamnyama, namaqela anyuliweyo amnyama ngaphandle kokunyinwa kujoliswe ukuba lizuze kwiNzala yoqoqoqsho ngoyilo okanye ngeengeniso zoyilo ngaphandle kokufumana ulwabiwo oluhlawulwe kwiNzala yoQoqoqsho;
Umthetho weshishini langasese" kuthetha uMthetho wama-69wowe-1984, njengoko ulungisiwe;
imimiselo" kuthetha yonke imiMiselo yokwenza okuLungileyo ekhutshwe ngokuphathelele kwigatya 9 loMthetho ukuquka le Nkcazelo ngaphandle kokunyinywa;
umGaqo-siSeko" kuthetha umGaqo-siseko woMthetho we-108 lowe-1996 weRiphabliki yoMzantsi Afrika, njengoko ulungisiwe;
Iziqalo" kuthetha iziqalo zeBEE ezilinganiswa ngobuninzi okanye ngokohlobo kule Nkcazelo;
uMthetho wokulingana weNgqesho" kuthetha uMthetho wama-55 wowe-1998 wokuLingana weNgqesho njengoko ulungisiwe;
uRhwebo/shishini" kuthetha umntu/abantu abenamashishini , urhwebo okanye ubuchule kwiRiphabliki yoMzantsi Afrika. Ngaphandel kokuba imeko ibonisa ukuba uRhwebo luquka uRhwebo oluLinganisiweyo kunye noRhwebo olumanyeneyo ngaphandle kokunyinwa;
Inzala yezabelo" sisigama sengqokelela elibhekise kwilungelo loMthathi-nxaxheba ukuba afumane iNzala yoQoqosho kwaye asebenzise amalungelo okuVota kuRhwebo ukuba ngaba kungokwamalungiselelo emihlathi 9 - 13 eqhubela phambili ukunika inkcazelo kwisimo seNzala yamashishini emiselweyo kuRhwebo/shishini ngaphandle kwenkampani eyabelana ngenkunzi, loo malungiselelo kufuneka kunye nale nkcazelo ngokunxulumene naloo mashishini. Okukhethiwe ngokukodwa kwinkcazelo yenzala yamashishini emisiweyo sisixhobo esiyilwe njengendlela yokuququzelela ukubuyiselwa kwemali nguMthathi-nxaxheba okanye luRhwebo lwetyala;
iiNzala zezabelo" kuthetha nayiphi inzala yeshishini emiselweyo:
a lilungu likarhulumente;
b yingxowa-mali yokubonelela, ingxowa-mali yomhlala-phantsi okanye imali enikwa umntu ngomnyaka ebomini bakhe bonke njengoko kuchaziwe kwiShedyuli 2 yoMthetho weRhafu weNgeniso; okanye c inkampani enyinwe ngomelo olungeloYilo loBunini obuBanzi obuSekelweyo;
amaLungelo okuVota asebenzisekayo" kuthetha iLungelo lokuVota loMthathi-nxxaxheba elisebenziseka ngokupheleleyo ngaphandle kokunyinwa kwelo lungelo. Ukuphepha ukuthandabuza apho uMthathi-nxaxheba eMnyama eneLungelo lokuVota kuRhwebo oluLinganisiweyo okanye kuRhwebo lalo oluManyeneyo:
a akavumelekanga ukuba asebenzise elo Lungelo lokuVota ngesizathu senye yeemeko ezinxulumene ngokuphathelele kukufumana koMthathi-nxaxheba inzala yamashishini emisiweyo apho amaLungelo okuVota ebehlawulelwe okanye amalungiselelo alo naluphi uvumelwano agqitywe phakathi kwabaThathi-nxaxheba kushishino oluLinganisiweyo, loo mThathi-nxaxheba uya kucingelwa ngeenjongo zomlinganiselo phantsi kwale Nkcazelo ukuba akanamaLungelo okuVota aSebenzisekayo;
b akavumelekanga ukuba anyule oomongameli okanye okufana nomnini onyulelwe ulawulo kuShishino apho axhamla amaLungelo okuVota kwinani, ngokwalameneyo nelungelo lakhe kumaLungelo okuVota, loo mThathi-nxaxheba uya kucingelwa ngeenjongo zomlinganiselo phantsi kwale Nkcazelo ukuba akanamaLungelo okuVota aSebenzisekayo;
IuMthetho werhafu yengeniso" kuthetha uMthetho wama-58 wowe-1962 weRhafu yeNgeniso, njengoko ulungisiwe;
Ilungu loshishino" kuthetha icandelo labucala olusekelwe kuMenzeli wesiQinisekiso selungu loshishino eliphucula ukuphuhliswa nokugcinwa komgangatho ophezulu kunye neenkonzo zesiqinisekiso zeBEE ezithembekileyo ngobuchule bemfundo noqeqesho, iingcebiso zokwenza okubalaseleyo kweemethodi zenkqubo yoshishino, ukuphucula indlela yokuziphatha kushishino, ukuzalisekiswa kwenkqubo yezikhalazo yoshishino ngokubanzi efanelekileyo, iindlela zokwenza uqeqesho ezinobuchule, ukuzibandakanya okuzingileyo kwisiseko soshishino ngokubanzi kuzalisekiso kunye nophuhliso oluzingileyo lweMigangatho yokuQinisekisa kunye nentsebenziswano ezingileyo eyakhayo norhulumente kwaye eyamkelwe nguMphathiswa. Ukuphepha ukuthandabuza ukuze ilungu loshishino libe nokwamkelwa ngumpathiswa kufuneka livumele ukuthatha inxaxhebau ngabo bantu abamele uphathiswa kwaye iLungu eliQinisekisiweyo njengoko uMphathiswa enokumisela umGaqo-siSeko wexesha eliphakathi" kuthetha umGaqo-siSeko weRiphabliki yoMzantsi Afrika wowama-200 wowe-1993;
uRhwebo/ushishino oluLinganisiweyo" kuthetha uShishino oluxhomekeke kumlinganiselo phantsi kwale Nkcazelo kwaye okhethe ngokukodwa uShishino OluManyeneyo;
Ixabiso lezabelo eliyintsalela" kuthetha ixabiso lezixhobo apho iNzala yeZabelo zomThathi-nxaxheba oMnyama zizidibana kuShishino oluLinganisiweyo (ukuquka ixabiso leNzala yoQoqoqsho efunyenwe ukuqalela kumhla wokufumana isixhobo ngaphandle kokunyinwa) emfa kokuthabatha ixabiso lawo nawaphi amalungelo umntu wesithathu okanye ubango olunokubakho ngakubathathi-nxaxheba abamnyama ngenxa yaloo ntengiselwano (ukuquka ixabiso leenzala zonke ezihlawulwe ngokwaloo ntengiselwano ngaphandle kokunyinwa) okulinganiswe njengepesenti yexabiso lonke loShishino oluLinganisiweyo, onke amaxabiso athathwe ngokoMlinganiselo/Mgangatho wokuXabisa owamkelekileyo;
Ukuzalisekisa ubunini" ngokunxulumene neNzala yoQoqoqsho ebanjwe nguMthathi-nxaxheba ongumntu omnyama kuthetha ukukhululwa ngokupheleleyo kwaloo mThathi-nxaxheba kulo naliphi ilungelo lorhwebo okanye nayo yonke imithetho yomntu wesithathu eyenziwe ukugcinela nawuphi umntu ngaphandle komThathi-nxaxheba okanye ukwala, ukurhoxisa okanye ukuthintela uxhamlo lwenzuzo lweNzala yoQoqosho kwaloo mThathi-nxaxheba nokokuba kujikelele okanye kungokukodwa okanye lixesha elimisiweyo okanye kude kube okanye ngokwenzeka kwesiganeko esithile ngaphandle kokuba amalungelo omntu wesithathuenziwe njengendlela yokukhusela intlawulo yombolekisi yemali-mboleko okanye ulungiselelo lwemali olufanayo/olulinganayo ukunyusa umThathi-nxaxheba kwinjongo yokufumana iNzala yeZabelo apho amalungelo omntu wesithathu adibanayo
Ibango lomthathi-nxaxheba" kule meko yale Nkcazelo kuthetha naluphi ubango kwintalwulo umthathi-nxaxheba ayixhamlayo ngpokunxulumene noShishino olulinganisiweyo nokokuba olo bango lixhanyulwa ngeshishini elinye okanye ngaphezulu;
umthathi-nxaxheba" kuthetha umntu wendalo one'Nzala yezabelo kuShishino/kuRhwebo;
Ushishino okluncinane oluchaziweyo" kuthetha ishishini elichazelwa umlinganiselo ophantsi kwekhadi lamanqaku eshishini elincinane elichaziweyo ngokuphathelele kwincazelo echazwe kwiKhowudi 000, kwinkcazelo 001 kwaye lingaphakathi, lingalincinane okanye libe lishishini elincinane kakhulu njengoko lichaziwe kumthetho weshishini elincinane lesizwe we-102 lowe-1996, njengoko ulungisiwe
Intengiselwano echazayo" kuthetha intengiso yeshishini kunye/okanye iimpahla ezisuka kuShishino oluLinganisiweyo ziye kuShishino oluManyeneyo. Intengiselwano echazayo ayiqukwa phantsi kweLungu loPhuhliso loShishino lwekhadi lamanqaku Jikelele. Ukongeza ukuze loo ntengiselwano ithathwe njengNtengiselwano eChazayo kufuneka ithobele ezi mfuneko zilandelayo:
a Intengiselwano eChazayo kufuneka ekugqibeleni ibe nesiphumo sokuyila ishishini eligciniweyo kunye/okanye amathuba oshishino lwabantu abamnyama nokugqithisa izakhono ezizodwa kunye/okanye ubuchule bokuvelisa kubantu abamnyama; kunye b Ushishino olumanyeneyo oluvela kwiNtengiselwano eChazayo kufuneka ibe lishishini elipheleleyo endaweni lalo kwaye kufuneka ubuncinane:
i lingabi namida ingafenelekanga ebekwa phezu kwalo ngokunxulumene nokuchonga abaxumi balo kunye/okanye abaxhasi; kwaye ii linabaxumi/abaxhasi kunye nabaxhobisi ngaphandle kweshishini apho intengiselwano eChaziweyo ithathiweyo; kwaye iii akukho malungiselelo okunikezela asebenzayo kushishino oluqalisayo olungagqitywanga kufutshane kwisiseko esinobulungisa esifanelekileyo;
Amanqaku okuthengisa" kuthetha isambuku samanqaku okufezekisa/ukuzalisekisa kobunini kunye namaqaku eXabiso leNzala eyiNtsalela njengoko kubhekiselelwe kwikhadi lamanqaku obunini kumhlathi wesi- 7;
Ixwebhu lobuchule" kuthetha ixwebhu elipapashwe lisebe lezorhwebo noshishino likaRhulumente waseMzantsi AfrikangoMatshi 2003 kwaye linesihloko esithi "Uguqulo loQoqoqsho loMzantsi Afrika - Ubuchule bokuXhobisa uQoqosho oluBanzi oluSekelwe kwabaMnyama" njenmgoko linokulungiswa okanye lisetyenziswe endaweni yenye into ngokuphathelele kwigatya 11 loMthetho
Umnikeli Ophezulu kwiBEE" ngenjongo zale Nkcazelo nguMgangatho wokuQala ukuya kuMgangatho weSine woMnikeli kwiBEE njengoko kuchaziwe kwiKhowudi 000, kwiNkcazelo 000;
Izinto ekujoliswe kuzo" kuthetha izinto ekujoliswe kuzo ezibalelwa kwimilinganiselo eyahlukeneyo kwikhadi lamanqaku lobunini kumhlathi wesi-7;
Izinto ekujoliswe kuzo" Kuthetha izinto ekujoliswe kuzo ezibalelwa kumaLungu ohlukeneyo eKhadi lamaqaku Jikelele;
Ixesha lenguqulelo" kuthetha ixesha eliphakathi komhla wokuqalisa le Nkcazelo nomhla wokugazethwa nguMphathiswa njengoko kubhekiselelwe kumhlathi wama- 26;
Umenzeli wesiQinisekiso" kuthetha umenzeli wesiQinisekiso weBEE oqinisekisiweyo ngokuphathelele kule Nkcazelo;
Isatifikethi sesiQinisekiso" kuthetha isatifiketi seBEE esikhutshwe nguManzeli wesiQinisekiso ngokuthobela imiMiselo; kunye
Imigangatho yesiQinisekiso" kuthetha ubuncinane bemigangatho efunywayo kuBenzeli besiQinisekiso ukuze baqinisekise kwaye kugazethwe nguMpathiswa ngokuphathelele kwigatya 14 loMthetho.
iLungelo lokuVota" ngokunxulumene nelungu leBhodi libhekiselele kumgangatho wokuphatha osetyenziswa nguloo mntu kwizigqibo zeBhodi. ILungelo lokuVota kwizandla zabantu abamnuama abakwiBhodi livakaliswa njengepesenti kwezo voti zenza inani elipheleleyo leevoti apho onke amalungu aloo Bhodi enelungelo kwintlanganiso yeBhod;i iLungelo lokuVota" kuthetha iivoti zomntu onenxaxheba kwishishini anelungelo kuzo azisebenzisa kwintlanganiso yabantu abanenxaxheba kwinkampani ababelana ngenkunzi okanye amalungelo afanayo nakuluphi uhlobo lweshishini ngaphandle kokuba:
a amalungiselelo emihlathi 9-0 aqhubela phambili ukunika inkcazelo yesimo samaLungelo okuVota kwishishini ngaphandle kwenklampani enezabelo zenkunzi, loo malungiselelo kufuneka afundwe kunye nale nkcazelo ngokunxulumene nelo shishini;
b apho abantu abangabaqondisi-mthetho balamla phakathi kweShishini kunye nabaThathi-nxaxheba bokugqibela ilungelo lamaLungelo okuVota limiselwa ngokusebenzisa imitthetho-siseko echazwe kwimihlathi 82 nowe- 85; kwaye c amaLungelo okuVota asetyenziswe egameni loMthathi-nxaxheba ngomnye umntu ongumi osebenza esikhundleni sakhe ngokuphathelele kwigunya elithile okanye ilungelo lokumela uya kuvunyelwa kuba awasebenzise nguloo Mthathi-nxaxheba
Ilungu leBEE Ubunzima Isalathiso Isalathisi sobunzima Ujoliso negqabantsintshi/inkcazelo Ubumnini 20% Amalungelo okuVota asebenziseka kubantu abamnyama
Ama- 25% ojoliso asebenza kwilungu ngelungug loshishino lumisiweyo nangona ama- 30% ojoliso ilujoliso lwesizwe ngurhulumente Amalungelo okuVota asebenziseka kubafazi abamnyama 2% 10% Inzala yoqoqosho kuRhwebo apho abantu abamnyama banelungelo kuyo 4% 25% Inzala yoqoqosho kuRhwebo apho abafazi abamnyama banelungelo kuyo 2% 10% Inzala yoqoqosho kuRhwebo apho amaqela anyuliweyo amnyama anelungelo kuyo 1% 3% Ukuzalisekisa ubunini 1% Akukho zithintelo Inzala yoQoqosho eyiNtsalela 7% 20% yezinto ekujoliswe kuzo
Unyaka 1-2
Unyaka 3-5
% yezinto ekujoliswe kuzo
Unyaka 6-8
and 100% yezinto ekujoliswe kuzo t (Unyaka 9-10)
UBunini luYilo lweBEE obuBanzi obuSekelweyoe okanye abaNgeni abatsha (ibhonasi) 3% Ibhonasi ngokomgangatho ngamnye wesihlanu seepesenti Umnikelo wokuphumeza ama- 30% wokugqithisa umhlaba 5% Inqaku ebhonasi ngokwepesenti nganye yokugqithiswa komhlaba ngaphezulu kwama- 25% (ubukhulu 5) Ukuphatha ulawulo 10% Amalungelo okuvota esebenziseka kubantu abamnyama 3% 50%
Amalungu eBhodi angabantu abamnyama 1% 50% Umelo lomongameli ozimeleyo omnyama (ibhonasi) 1% 40% Amalungu eBhodi angabafazi abamnyama
% 25% Umelo lamagosa aphezulu amnyama alawulayo
% 40% Umelo lamagosa aaphezulu angabafazi alawulayo 1% 20% Abamnyama kolunye umelo lolawulo
% 40% Abafazi abamnyama njengamanye amagosa olawulo
% 20% Ukulingana kwengqesho (EE) 10% Ingqesho elinganisiweyo/veyishiweyo amanani alinganayo kwimigangatho yonke yomsebenzi 12% 50% COGP:Amanqaku ebhonasi aya kunikwa kwingqesho yabantu abamnyama abakhubazekileyo
Umelo lwabafazi abamnyama olulinganisiweyo kuyo yonke imigangatho yomsebenzi
% 50% Uphuhliso lwezakhono1 20% Ukuxhobisa uphuhliso lwezakhono (ukuquka irhafu yophuhliso lwezakhono), njengepesenti yoluhlu lwamagama abantu abahlawulayo
Ama-50% achithwa kukukwazi ukufunda nokubhala nakukukwazi ukubala kude kufikelelwe kumgangatho wama-80%
% 3% Teli candelo liquka iinkqubo zokucebisa abasebenzi basezifama kunye nabarhwebi bezolimo abamnyama.
% ngonyaka 9 nowe- 10 Ukuqeshisa umhlaba okanye impahla yenkunzi kwixesha elide 3% Ukuqeshisa ngaphezulu kweminyaka emi-5 Ilungu elishiyekileyo 10% Ukongezeleka okuchazwa ngumnikelo wokuphuhlisa ezentlalo neziqalo ezizodwa zoshishino kwiminyaka emihlanu eyadlulayo kwi-avareji yengeniso phambi kwerhafu nenzala kwiminyaka emihlanu eyadlulalayo okanye i-10% lomhlaba lenziwe lakho kubasebenzi basezifama. 10% 1% nonyaka 1 nowesi- 2
COGP: Le minikelo ilandelayo iya kunikwa ingqalelo yamanqaku ebhonusi kwaye yandise ulwamkelo:
Ukucebisa, ukufundela umsebenzi, ukuqeqeshelwa izakhono
Uphuhliso lwezakhono ezingundoqo
Ukugcina abafundi
Uphuhliso lwezakhono ezinqabileyo ngokuphathelele KubuChule bokuPhuhlisa iZakhono zeSizwe
Ukuphuhliswa kwezakhono kwiindawo zasemaphandleni
COGP: Kuthathelwa ingqalelo le mimandla ilandelayo:
Ukwamkelwa komgangatho wamaShishini amancinane aChaziweyo (ikhethe ngokweKhadi lamanqaku eShishini eliNcinaneeliChaziweyo)
Ukhululo lwamashishini amancinane (ulwamkelo ngokweKhadi lamanqaku eShishini eliNcinaneeliChaziweyo )
Ukhululo lwamashishini amancinane (ulwamkelo oluzenzekelayon)
Ukwandisa ulwamkelo lokudala ubuchule bokuvelisa basekhaya
Ukunxulumanisa nophuhliso lweshishini
